De Peperbus, de beroemde toren van de Sint-Gertrudiskerk aan de Grote Markt, is misschien wel hét herkenningspunt van Bergen op Zoom. Wie de 183 treden naar boven beklimt, wordt beloond met een prachtig uitzicht over de stad en het omringende landschap. Vanaf de trans zie je niet alleen de historische binnenstad, maar ook hoe Bergen op Zoom op de rand van Brabant ligt, met het Zoommeer en de Oosterschelde vlakbij.

De toren en de kerk hebben een bewogen geschiedenis. In 1747 werd Bergen op Zoom zwaar beschoten door Franse troepen voordat zij de stad innamen. Kerk en toren raakten daarbij flink beschadigd. In de jaren daarna werden ze herbouwd en kregen ze het uiterlijk dat we vandaag kennen. Ben je benieuwd hoe het er vóór die tijd uitzag? In het Markiezenhof staat een maquette die laat zien hoe de kerk en de Peperbus er voor 1747 bij stonden.

Tijdens de klim naar boven kom je halverwege in de Torenkamer. Hier draait alles om Willebrord Snellius, een beroemde wetenschapper uit het begin van de 17e eeuw. Hij gebruikte de Peperbus als meetpunt voor zijn baanbrekende onderzoek naar de grootte van de aarde. Met behulp van driehoeksmetingen tussen verschillende plaatsen in Nederland wist hij als eerste de omtrek van de aarde op een wetenschappelijke manier te berekenen. Dat deed hij met een groot meetinstrument, een zogenoemd kwadrant, een kwart cirkel met een straal van meer dan twee meter.

Voor het televisieprogramma Jekels Jacht werd dit kwadrant nagebouwd en dat is nu te zien in de Torenkamer. Zo ontdek je tijdens je klim niet alleen het uitzicht, maar ook een stukje wereldgeschiedenis.

Voor openingstijden van de Peperbus zie Stadsgidsen https://www.stadsgidsen-bergenopzoom.nl

Al in de veertiende eeuw stond er een kerk op deze plek, maar het huidige kerkgebouw stamt uit 1477. De toren wordt in Bergen op Zoom ‘de Peperbus' genoemd en deze heeft een heel speciaal plekje in de harten van de Bergenaren. Zo speciaal, dat de Peperbus tijdens carnaval ook altijd een kieltje aan krijgt!

De kerk is verschillende malen in zijn geschiedenis vernietigd door oorlog of brand. Voor het laatst nog in 1972. De kerk is op vele momenten gratis te bezoeken.

Kennismakings wandelroute (digitaal).

Welkom bij onze boeiende ontdekkingstocht van ongeveer 2 km die u meeneemt langs de meest iconische monumenten en historische locaties van onze prachtige stad. Deze wandelroute is perfect om de rijke geschiedenis van Bergen op Zoom te ervaren.

U begint en eindigt op de sfeervolle Grote Markt, maar voel je vrij om op elk gewenst punt in de route in te stappen of te eindigen.

Korte kenninsmakingsroute

Met meer dan 300 rijksmonumenten die onze stad sieren, ontdekt u onderweg talloze prachtige architectuur en gebouwen met een verhaal. We hebben enkele opmerkelijke plekken gemarkeerd en voorzien van interessante informatie, zodat u nog dieper in de geschiedenis kunt duiken.

Toegang tot uw huidige locatie is mogelijk, mits u hiervoor toestemming geeft en zich binnen het kaartgebied bevindt. Laat de avontuurlijke ontdekkingsreis beginnen!

Op geselecteerde dagen heeft u de unieke kans om een aantal monumenten die u passeert van binnen te bewonderen. Wanneer deze mogelijkheden er zijn, raden we aan om ze zeker te benutten!

Daarnaast herkent u een op dat moment te bezoeken monument aan het bord naast het gebouw. Houd er rekening mee dat de toegang bij sommige monumenten mogelijk niet gratis is.

Voor een nog rijkere ervaring van onze prachtige stad kunt u deelnemen aan een rondleiding onder leiding van een van onze ervaren stadsgidsen.

Voor meer details hierover, kijk op Stadsgidsen Bergen op Zoom.

Begeleid route door gids

Beleef Bergen op Zoom

Ontdek onze mogelijkheden!

Bergen op Zoom is een bruisende beleefstad, van kunst, cultuur en evenementen. Vandaar dat we met trots de slogan hanteren:

Theater van het goede leven.

Ontdek hier een actuele selectie van activiteiten in en rond Bergen op Zoom.

Van festivals op de Grote Markt en exposities in het Markiezenhof tot concerten, lezingen, voorstellingen en evenementen in de binnenstad en de buitengebieden. Wij laten zien wat er vandaag, dit weekend en de komende periode te doen is.

ctueel overzicht

U kunt ook een app downloaden op uw telefoon. Zoek in de app winkel op "bergenopzoomnu"

Aan de Grote Markt van Bergen op Zoom staat een van de meest herkenbare gebouwen van de stad: De Draak. Dit bijzondere pand bestaat al sinds de middeleeuwen en is al eeuwenlang een echte blikvanger. Volgens historici Willem van Ham en Cees Vanwesenbeeck stond De Draak er zelfs al vóór de grote stadsbrand van 1397. Daarmee is het een van de oudste gebouwen van Bergen op Zoom en een belangrijk symbool voor de stad.

De kelder van De Draak dateert van vóór 1500 en de naam komt al voor in een document uit 1409. In een oud rijmpje wordt zelfs verteld dat De Draak samen met het naastgelegen pand De Olifant de verwoestende brand van de 14e eeuw wist te overleven:

“In het soetste van de Meye

Was tot Bergen groot geschreye

't verbrande alle stocken, staecken

Behalve Oliphant en Draecke”

Al vroeg werd De Draak gebruikt als herberg, een plek waar reizigers konden eten, drinken en overnachten. In de 16e eeuw werden De Draak en De Olifant samengevoegd, maar later kreeg het gebouw weer de functie van woonhuis voor welgestelde Bergenaren. Vanaf 1696 werd het opnieuw een herberg en groeide het uit tot een bekende pleisterplaats.

In de 20e eeuw werd De Draak verder uitgebreid toen ook het pand Sint Joris erbij werd getrokken. Sinds 1984 is het hotel in handen van Frans Hazen, die het gebouw met zorg heeft gemoderniseerd. In 2013 ontsnapte het hotel ternauwernood aan een grote brand, maar gelukkig bleef dit historische pand behouden.

Vandaag de dag is Hotel De Draak nog altijd een geliefde plek om te overnachten, midden op de bruisende Grote Markt, omgeven door eeuwen aan geschiedenis.

Deze dienst wordt u aangeboden door de Gemeente Bergen op Zoom in samenwerking met HogeNood app en website.

Groene punten op de kaart op de website zijn plekken die op dit moment beschikbaar zouden moeten zijn om naar het toilet te gaan.

Rood is op dit moment gesloten.

Midden in het historische centrum van Bergen op Zoom, in de rustige Koevoetstraat, staat een bijzonder gebouw met een indrukwekkend verhaal: de voormalige synagoge. Aan het einde van de 18e eeuw vestigde zich hier een kleine gemeenschap van Asjkenazische Joden. In het begin kwamen zij samen op de zolder van de Boterwaag, maar al snel werd die ruimte te klein en onpraktisch. Dankzij een gift van Koning Willem I – duizend gulden, een flink bedrag in die tijd – kon er een echte synagoge worden gebouwd.

Voor de bouw werden twee woonhuizen gesloopt, maar de middeleeuwse kelders eronder bleven behouden. In 1832 was het gebouw klaar en een jaar later werd de synagoge officieel ingewijd. Het was een belangrijk middelpunt voor de Joodse gemeenschap in Bergen op Zoom, die voor de Tweede Wereldoorlog uit ongeveer zestig mensen bestond.

Die gemeenschap werd tijdens de oorlog zwaar getroffen. In 1940 sloot de Duitse bezetter de synagoge en werd het interieur vernield. Een deel van de Joodse inwoners wist onder te duiken en overleefde de oorlog, maar 24 Bergenaren werden gedeporteerd en kwamen om in concentratiekampen. Door het kleine aantal overlevenden kon de synagoge na de oorlog niet meer als gebedshuis in gebruik worden genomen.

Het gebouw raakte daarna in verval, maar gelukkig werd het in 1973 door de gemeente aangekocht en op de monumentenlijst geplaatst. Kort daarna volgde een grondige restauratie en in 1975 werd de synagoge heropend als monument. Ook in de jaren 1997 en 1998 werd het gebouw opnieuw gerestaureerd. Vandaag de dag herinnert deze plek aan een kleine, maar betekenisvolle gemeenschap en vormt het een stille getuige van een bewogen geschiedenis in Bergen op Zoom.

De synagoge is te bezoeken via de Stadsgidsen. Zie voor openingstijden hun website via onderstaande link.

https://www.stadsgidsen-bergenopzoom.nl

Het Stadhuis van Bergen op Zoom heeft een lange en soms roerige geschiedenis. Op deze plek stond in de middeleeuwen al een Schepenhuis, het bestuurlijke hart van de stad. Dat eerste gebouw ging in 1397 volledig verloren bij een grote stadsbrand, samen met het stadsarchief. Kort daarna werd er een nieuw, stenen “Stadhuus” gebouwd, maar ook dat werd bij een tweede brand in 1444 deels verwoest en opnieuw opgebouwd.

In de eeuwen daarna groeide het complex steeds verder. In 1498 werd het pand Leeuwenborch toegevoegd, waar eerst Lombardische geldschieters en later Engelse kooplieden waren gevestigd. In 1544 kwam daar ook het huis De Oliphant bij, dat deels boven het smalle Sint-Annastraatje hangt. Zo ontstond langzaam het bijzondere gebouw zoals we het nu kennen, opgebouwd uit meerdere historische panden.

Tijdens het Twaalfjarig Bestand in 1611 kreeg het geheel een nieuwe, indrukwekkende voorgevel. Die is gemaakt van Gobertangesteen en laat mooi de overgang zien van laatgotiek naar renaissance. Het onderste deel is gotisch en bevat zelfs hergebruikte stenen van oudere huizen. Bovenin zie je renaissance-elementen zoals beeldnissen, sierlijke voluten en een statige topgevel. Daar staan ook de wapens van Bergen op Zoom en Brabant, met daaronder de trotse spreuk: “Mille Periculis Supersum” – “Ik overleef duizend gevaren”.

Ooit waren in dit gebouw bestuur, rechtspraak en wetgeving allemaal in één hand. De beelden van Prudentia (voorzichtigheid) en Justitia (rechtvaardigheid) op de gevel herinneren daaraan. Tegenwoordig is het stadhuis nog altijd in gebruik: voor raadsvergaderingen, politieke bijeenkomsten en als geliefde trouwlocatie. Een gebouw vol geschiedenis, midden in de stad.

Nieuwsgierig geworden? Ga naar https://www.stadsgidsen-bergenopzoom.nl

Deze indrukwekkende stadspoort, de Gevangenpoort, werd rond het jaar 1350 gebouwd als onderdeel van de zware stenen vestingmuur die Bergen op Zoom moest beschermen. Samen met een brede gracht vormde de Gevangenpoort een bijna onneembare toegang tot de stad. Daarmee is het niet alleen een mooi stukje middeleeuwse architectuur, maar ook een van de oudste nog bestaande stadspoorten van Nederland, de Gevangenpoort.

In de middeleeuwen was dit dé plek waar iedereen de stad binnenkwam of verliet. Kooplieden, boeren, reizigers en soldaten passeerden hier dagelijks de dikke muren en zware houten deuren van de Gevangenpoort. Alles was gericht op veiligheid: de Gevangenpoort moest vijanden buiten houden en de stad beschermen tegen aanvallen van buitenaf.

Toen Bergen op Zoom in 1484 flink werd uitgebreid, veranderde de rol van de Gevangenpoort. De nieuwe vestingmuren kwamen verder naar buiten te liggen, waardoor de Gevangenpoort ineens niet meer aan de rand van de stad stond, maar er middenin. Daarmee verloor ze haar militaire functie. Het robuuste gebouw kreeg echter een nieuwe bestemming: gevangenis, de Gevangenpoort.

Eeuwenlang werden hier mensen opgesloten. In de houten deuren zijn nog altijd krassen en namen te zien, achtergelaten door gevangenen die hun aanwezigheid wilden vereeuwigen. Het zijn kleine, ontroerende sporen van mensen die hier hoopten op vrijheid. Juist doordat de poort als gevangenis werd gebruikt, bleef ze bewaard. Veel andere stadspoorten werden namelijk afgebroken toen ze overbodig werden.

Tot ongeveer 1925 bleef de poort in gebruik als gevangenis. Vandaag de dag is het een bijzonder monument waar je de geschiedenis van dichtbij kunt beleven. Je kunt het gebouw bezoeken, de oude muren bewonderen en zelfs deelnemen aan een spannende escaperoom. Zo ervaar je zelf een beetje hoe het voelde om hier opgesloten te zitten – en weer vrij te komen.

Zie https://www.stadsgidsen-bergenopzoom.nl

Verwachte leestijd: ca. 58s

Het Ravelijn is een bijzonder overblijfsel van de oude vesting Bergen op Zoom. Rond het jaar 1700 werd een hele reeks van dit soort verdedigingswerken aangelegd om de stad te beschermen. Ze lagen als eilanden in het water voor de vestingmuren en moesten aanvallen op de bastions tegenhouden. Zo'n ravelijn was een klein fort op zich, met soldaten die er verbleven en die per boot werden bevoorraad.

Het Ravelijn van Bergen op Zoom is uniek: het is het enige volledig bewaard gebleven vestingwerk uit deze beroemde vesting, ontworpen door de legendarische vestingbouwer Menno van Coehoorn. Het is opgebouwd uit muren van ijsselsteen, met daarachter hoge aarden wallen. In het verdedigingswerk zitten twee kazematten, met een kanonkelder en een galerij van waaruit op vijanden kon worden geschoten. De brug die er nu ligt, dateert uit 1932 en verving de oorspronkelijke bootverbinding.

Toen het Ravelijn zijn militaire functie verloor, nam de natuur het langzaam over. Bomen en struiken groeiden op en tussen de muren, maar hun wortels begonnen het metselwerk te beschadigen. Daarom werd besloten het groen te verwijderen en het hele ravelijn in 2018 grondig te restaureren.

Het open middenterrein, de zogeheten “terre”, was ooit een gemeentekwekerij en werd later een plantsoen. Tijdens de restauratie zijn ook de kazematten opgeknapt en zijn er voorzieningen toegevoegd, zoals toiletten en een kleine balie voor bezoekers. Ook het kanonplateau werd hersteld en is toegankelijk wanneer het Ravelijn geopend is. De drijvende brug aan de stadszijde herinnert nog altijd aan de tijd dat dit eilandfort alleen per boot bereikbaar was.

Voor bezoekinformatie: https://www.stadsgidsen-bergenopzoom.nl

Het Markiezenhof is het oudste stadspaleis van Nederland en werd gebouwd in 1485. Dit indrukwekkende gebouw was ooit de residentie van de markiezen van Bergen op Zoom en behoort tot de mooiste stadspaleizen van West-Europa. Zodra je de binnenplaats op loopt, voelt het alsof je een paar eeuwen terug in de tijd stapt.

De bouw werd in opdracht van Jan II en Jan III van Glymes uitgevoerd door de beroemde architecten Anthonis en Rombout Keldermans. Het paleis werd opgetrokken in de laatgotische Brabantse stijl, met sierlijke gevels, torens en binnenplaatsen. Begin 18e eeuw kreeg het gebouw er een extra vleugel bij in Franse classicistische stijl, gebouwd voor markies François Egon de la Tour d'Auvergne. Zo zie je in één complex twee heel verschillende bouwstijlen naast elkaar.

Lange tijd was het Markiezenhof het politieke en bestuurlijke hart van het markizaat. Jan III van Glymes was zelfs lid van de Orde van het Gulden Vlies en beschikte over een geheimzegel voor vertrouwelijke documenten. Maar in 1726 verlieten de markiezen Bergen op Zoom en verhuisden zij naar Duitsland. Het paleis verloor daarmee zijn vorstelijke functie en werd alleen nog door ambtenaren gebruikt.

Na de Franse verovering in 1795 raakte het gebouw zijn adellijke bewoners helemaal kwijt. Het werd achtereenvolgens een militair hospitaal en later een kazerne. Pas in 1957 kwam het paleis in handen van de gemeente.

Men besluit uiteindelijk om het paleis te restaureren. Het gebouw was na het verlaten van de militairen namelijk in zeer slechte staat.

Vanaf 1963 werd het Markiezenhof stap voor stap in oude glorie hersteld. In 1987 was de restauratie klaar, inclusief de herbouw van de grote toren met de windvaan in de vorm van een zeeridder.

Vandaag is het Markiezenhof een levendig museum. Je kunt er historische kamers bewonderen, wisselende tentoonstellingen bezoeken en het bekende kermismuseum bekijken. Ook is het een populaire plek voor bruiloften en evenementen — een paleis dat weer volop leeft.

Website van museum

Midden op het Gouvernementsplein staat een echte stadslegende: de Dikke Boom. Deze majestueuze plataan is voor veel Bergenaren een vast herkenningspunt. “We spreken af bij de Dikke Boom” hoor je hier regelmatig. De boom werd eind 19e eeuw geplant, toen dit plein nog de voortuin was van het Gouvernement. Volgens het Brabants Historisch Informatie Centrum gebeurde dat in 1868.

Met zijn enorme stam en wijd uitgespreide takken laat de Dikke Boom zien hoeveel hij al heeft meegemaakt. Generaties Bergenaren zijn onder dit bladerdak langsgekomen: op weg naar school, werk, de markt of gewoon om even te genieten van het plein. Vooral op warme zomerdagen is het hier heerlijk vertoeven, dankzij de schaduw die de boom biedt.

Het Gouvernementsplein is tegenwoordig geen rustige tuin meer, maar een levendig stadsplein. Rondom de Dikke Boom vind je historische gebouwen, gezellige cafés en uitnodigende terrassen. Het is een plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar evenementen worden gehouden en waar de stad samenkomt. Tijdens markten, festivals en andere activiteiten staat de Dikke Boom als stille toeschouwer in het midden, alsof hij alles gadeslaat.

Bij de recente herinrichting van het plein is de boom extra in het zonnetje gezet. Rond de stam zijn bankjes geplaatst, zodat je hier kunt zitten en het stadsleven rustig aan je voorbij kunt laten gaan. Of je nu even wilt uitrusten, mensen wilt kijken of gewoon wilt genieten van de sfeer: bij de Dikke Boom zit je altijd goed. Het is een plek waar geschiedenis, natuur en het dagelijks leven van Bergen op Zoom samenkomen.

Fort de Roovere ligt midden in het groene landschap net buiten Bergen op Zoom en is een bijzonder stukje militaire geschiedenis. Het fort werd in 1628 in razend tempo aangelegd, in slechts zes maanden tijd. Zo'n 4.000 mannen werkten aan drie forten die samen een waterlinie vormden: Fort de Roovere, Moermont en Pinsen. De naam De Roovere verwijst naar Pompejus de Roovere, de toenmalige burgemeester van Bergen op Zoom, die samen met de gewesten Zeeland en Zuid-Holland de aanleg financierde om de stad te beschermen tegen vijanden uit het oosten.

Fort de Roovere is een zogenoemd aarden fort. De hoge wallen zijn opgeworpen uit aarde, wat het fort in die tijd moeilijk zichtbaar en goed bestand maakte tegen kanonvuur. Alleen belangrijke gebouwen, zoals de toegangspoort, het kruithuis en de woning van de commandant, waren van steen. Verder stonden er houten barakken voor de soldaten, een kerkje, een schooltje en magazijnen.

Het fort maakte deel uit van de West-Brabantse Waterlinie, die samen met andere verdedigingslinies de Zuiderwaterlinie vormde. Hoewel het fort meerdere keren werd aangevallen, verloor het in 1820 zijn militaire functie. Daarna nam de natuur het terrein langzaam over en gebruikten boeren het land voor akkers en weilanden.

In 2010 kreeg Fort de Roovere een grote opknapbeurt. De grachten werden weer met water gevuld en het fort werd opnieuw zichtbaar gemaakt, met veel respect voor de natuur die er inmiddels was ontstaan. Daarbij kwamen ook bijzondere nieuwe elementen, zoals de beroemde Mozesbrug, die als een soort loopgraaf door het water loopt, en de 35 meter hoge Pompejus de Roovere-uitkijktoren. Vanaf de top heb je een prachtig uitzicht over het oude inundatiegebied.

Het terrein is vrij toegankelijk en ideaal voor iedereen die houdt van erfgoed, natuur én moderne architectuur.